مجموعة مؤلفين
306
پنج سفرنامه يا سفر به اقليم عشق ( فارسى )
مظفرالدين شاه برگزار شده ، شركت مىنمايد و همچنين در روز 26 همان ماه ، در جشن تاجگذارى محمد على شاه در آن شهر شركت مىكند . و همچنين در مسير حركتش از الطاف بسيارى از واليان حكومتى برخوردار مىشود . از آنجا كه نويسنده بر خلاف بسيارى از نويسندگان اين دوره داراى مقام دولتى و رسمى نبوده است حقايق بسيار تأسف بارى را از وضعيت اجتماعى و اقتصادى و سياسى ايران ، همچنين نا امنى راهها در ايران و تعدى مأموران عثمانى ومأموران بين راهها و رشوه گرفتن آنان از زوّارو كاروانيان را بطور شفاف و صريح بازگو مىنمايد . علاوه بر اين ، آمار نسبتاً دقيق ، درباره نفوس و جمعيت شهرها و روستاهايى كه از آنجا عبور مىكند ونيز مسافت بين هر منزل ، ارائه مىدهد كه از نكات قابل توجه براى محققين اين دوره از تاريخ ايران مىباشد . همچنين اطلاعات دقيق نويسنده ، از اوضاع اجتماعى تهران ، در آغاز انقلاب مشروطه بسيار ارزشمند است ، چراكه وى با دقت ، و تيز بينى مسائل شهرى و وضعيت جامعه آن روز تهران را با بيان آمار و ارقام ارائه مىدهد ، بطورىكه به نگهدارى حيوانات اهلى مانند سگ وگربه توسط مردم اين شهر در خانههايشان مىپردازد و همچنين وضعيت روحى و روانى مردم تهران را با دقت بازگو مىكند . وى در اين زمينه چنين مىنويسد : « از وضع اهالى تهران چيزى نفهميديم ، جز اينكه هر كسى به درشكه يا واقونى سوار و از اين طرف به آن طرف مىتازد و ابدا به خيالشان غم و اندوهى نمىرسد و نمىدانند كه در عالم چه مىگذرد . » « 1 » وى علاوهبر اين ، آمار فاحشه خانه هاى رسمى در تهران ، وضعيت نامطلوب حجاب زنان تهران و نيز رقاصه خانههاى اروپائى را بازگو مىكند . همچنين معيوب بودن دستگاه اداره كشور و روابط ناسالمى كه در ميان كارگزاران حكومتى وجود دارد ، و همچنين ظلم وتجاوز راهزنان به زوّار و بيداد فروشندگان شهرى و روستائى و نيز
--> ( 1 ) همان ، ص 331